İnternet ekosisteminde alan adları (domain), dijital kimliğin ve markalaşmanın temel taşını oluşturmaktadır. Türkiye’de .TR uzantılı alan adlarının yönetimi ve tahsis süreçleri, yıllar süren dönüşümün ardından tamamen yeni bir döneme adım atmıştır. Bu dönüşümün merkezinde ise kısa adı TRABİS olan İnternet Alan Adları Tahsis Sistemi yer almaktadır.
Peki TRABİS tam olarak nedir, dijital pazara ne gibi yenilikler getirmiştir ve kayıt kuruluşlarının bu sistemdeki rolleri nelerdir? Bu makalede, .TR uzantılı alan adı ekosisteminin işleyişini, kayıt kuruluşlarının yetki ve sorumluluklarını, TRABİS ile tahsis edilen alan adı uzantılarını ve güvenli alan adı kaydının önemini tüm detaylarıyla ele alıyoruz.
TRABİS (İnternet Alan Adları Tahsis Sistemi), Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından kurulan ve yönetilen,
Daha önce ODTÜ (Orta Doğu Teknik Üniversitesi) bünyesindeki “Nic.tr” tarafından yürütülen
TRABİS’in hayata geçmesiyle birlikte Türkiye’deki alan adı pazarı doğrudan tahsis modelinden “Kayıt Kuruluşu (Registrar)” modeline geçiş yapmıştır. Yani bireyler ve kurumlar, alan adı işlemlerini doğrudan merkezi yetkili makam (BTK/TRABİS) yerine, TRABİS ile sözleşme imzalamış yetkili kayıt kuruluşları üzerinden gerçekleştirmektedir.
1. TRABİS Nedir?
TRABİS (İnternet Alan Adları Tahsis Sistemi), Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından kurulan ve yönetilen, .TR uzantılı alan adlarının tahsis edilmesi, güncellenmesi, yenilenmesi ve silinmesi gibi tüm merkezi veri tabanı işlemlerinin yürütüldüğü otomasyon sistemidir.
Daha önce ODTÜ (Orta Doğu Teknik Üniversitesi) bünyesindeki “Nic.tr” tarafından yürütülen .TR alan adı yönetimi, 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu çerçevesinde BTK’ya devredilmiştir. Teknik ve idari hazırlıkların tamamlanmasının ardından 13 Eylül 2022 tarihinde resmi olarak faaliyete geçen TRABİS, .TR alan adı kayıt süreçlerini uluslararası standartlara getirmeyi amaçlamaktadır.
TRABİS’in hayata geçmesiyle birlikte Türkiye’deki alan adı pazarı doğrudan tahsis modelinden “Kayıt Kuruluşu (Registrar)” modeline geçiş yapmıştır. Yani bireyler ve kurumlar, alan adı işlemlerini doğrudan merkezi yetkili makam (BTK/TRABİS) yerine, TRABİS ile sözleşme imzalamış yetkili kayıt kuruluşları üzerinden gerçekleştirmektedir.
2. TRABİS Kayıt Kuruluşlarının Yetkileri ve Sorumlulukları Nelerdir?
Kayıt Kuruluşu (Registrar), TRABİS ile entegre bir şekilde çalışarak son kullanıcılara (tahsis sahiplerine) .TR uzantılı alan adı kaydı, yenilemesi ve transferi hizmeti sunan BTK yetkili aracı firmalardır.
TRABİS mevzuatı uyarınca kayıt kuruluşlarının yetki ve sorumlulukları şunlardır:
- Alan Adı Tahsis ve Yenileme İşlemleri: Kullanıcılardan gelen alan adı başvuru, süre uzatma, transfer (EPP kodu ile) ve güncelleme taleplerini gerçek zamanlı (real-time) olarak TRABİS sistemine iletmek.
- Belge Kontrolü ve Doğrulama: Belgeli olarak tahsis edilen .TR alan adlarında (örneğin .gov.tr, .edu.tr, .bel.tr gibi), başvuru sahiplerinin sunduğu evrakların mevzuata uygunluğunu incelemek ve onay için sisteme aktarmak.
- Kullanıcı Doğrulaması: Kimlik bilgi doğrulaması (T.C. Kimlik No veya Vergi Kimlik No doğrulama) süreçlerini yürütmek.
- Uyuşmazlık ve Bilgi Güncelleme Destek İşlemleri: Tahsis sahiplerinin iletişim bilgilerini (WHOIS verileri) güncellemelerine imkan tanımak ve mevzuatın gerektirdiği idari talepleri yerine getirmek.
- Teknik Altyapı ve Güvenlik: TRABİS protokollerine uygun API entegrasyonu sağlamak, kullanıcı verilerini KVKK standartlarında korumak ve kesintisiz DNS/Name Server yönlendirme hizmeti sunmak.
3. TRABİS Kayıtlı Firmalar Hangi Uzantıları Satabilir?
TRABİS altyapısı üzerinden kayıt kuruluşları hem belgesiz (ilk gelen alır esasına dayalı) hem de belgeli kategoride yer alan pek çok .TR uzantısının satışını yapabilmektedir.
A. Belgesiz (Dokümansız) Tahsis Edilen Uzantılar
TRABİS öncesinde marka tescili veya ticari sicil belgesi gerektiren .COM.TR, .NET.NET gibi uzantılar, TRABİS ile birlikte “İlk Gelen Alır (First-Come, First-Served)” kuralına tabi kılınmıştır. Kayıtlı firmaların satabileceği temel belgesiz uzantılar şunlardır:
- .com.tr: Ticari ve bireysel web siteleri için en popüler uzantı.
- .net.tr: İnternet ve ağ hizmetleri sunan yapılar ve genel projeler.
- .org.tr: Dernekler, vakıflar, sivil toplum kuruluşları ve genel organizasyonlar.
- .biz.tr: Ticari faaliyet gösteren girişimler.
- .info.tr: Bilgi sağlayan web siteleri ve portallar.
- .tv.tr: Medya, yayıncılık ve video içerik platformları.
- .gen.tr / .web.tr / .name.tr: Bireysel ve genel kullanım amaçlı alan adları.
- Doğrudan .TR (a.tr Yapısı): TRABİS’in devreye aldığı en yeni ve prestijli alan adı kategorisidir. Örneğin; sirketadi.tr şeklinde doğrudan ikinci seviye alan adı kaydı yapılabilmektedir.
B. Belgeli (Doküman Gerektiren) Tahsis Edilen Uzantılar
Hukuki veya idari bir statü gerektiren durumlarda yetkili kayıt kuruluşları ilgili evrakları talep ederek şu uzantıların tahsisini gerçekleştirir:
- .av.tr: Serbest avukatlar ve hukuk büroları (Baro kaydı gerektirir).
- .dr.tr: Tıp doktorları ve tıbbi ortaklıklar (Tabip Odası kaydı gerektirir).
- .edu.tr: Yükseköğretim kurumları (YÖK onaylı üniversiteler).
- .gov.tr / .bel.tr / .pol.tr: Devlet kurumları, belediyeler ve emniyet birimleri.
- .k12.tr: MEB’e bağlı okullar ve kreşler.
4. Belgesiz .com.tr Dönemi ve Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması (TRABİS Yenilikleri)
TRABİS’in getirdiği en büyük devrimlerden biri, .com.tr tahsisinde belge zorunluluğunun kaldırılması olmuştur. Bu sayede dakikalar içinde bir .com.tr domain tescil edilebilmektedir.
Ancak belgesiz tahsis modelinin getirebileceği kötü niyetli alan adı tescillerini (cybersquatting / alan adı gaspı) önlemek amacıyla Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması (AUÇM) kurulmuştur. Bir marka sahibi, kendi tescilli markasına ait .com.tr alan adının bir başkası tarafından kötü niyetle alındığını düşünüyorsa, BTK tarafından faaliyet izni verilen Hakemler veya Hakem Heyetleri üzerinden uyuşmazlık başvurusu yapabilir. Bu süreç, mahkeme süreçlerine kıyasla çok daha hızlı ve teknik bir şekilde sonuçlandırılmaktadır.
5. Doğrudan .TR Dönemi: Türkiye’nin Yeni Dijital Markası
TRABİS’in aşamalı olarak hayata geçirdiği doğrudan .TR (örneğin marka.tr) tahsis süreci, Türkiye’deki dijital marka değerini uluslararası seviyeye taşımıştır. Almanya’nın .de, İngiltere’nin .uk veya Fransa’nın .fr kullanımında olduğu gibi, artık Türkiye’deki işletmeler ve bireyler de domain.com.tr yerine daha kısa, akılda kalıcı ve prestijli olan domain.tr adreslerini tescil ettirebilmektedir.
Doğrudan .tr alan adları, kurumsal firmalara dijital varlıklarını koruma ve markalarını daha güçlü bir şekilde konumlandırma fırsatı sunmaktadır.
.TR Alan Adlarında Güvenli ve Avantajlı Adres: Güzel Hosting
.tr uzantılı alan adlarının TRABİS güvencesiyle kaydettirilmesi süreçlerinde, tercih edilecek yetkili kayıt kuruluşunun teknik altyapısı, destek kalitesi ve fiyat politikası büyük önem taşır.
Türkiye’nin öncü veri merkezi ve barındırma sağlayıcılarından Güzel Hosting (guzel.net.tr), BTK tarafından yetkilendirilmiş resmi bir TRABİS Kayıt Kuruluşu olarak hizmet vermektedir.
İşletmenizin veya bireysel projenizin .TR alan adı ihtiyaçlarında Güzel Hosting’i öne çıkaran avantajlar şunlardır:
- Resmi TRABİS Kayıt Kuruluşu Yetkisi: Güzel Hosting üzerinden gerçekleştireceğiniz tüm .com.tr, .net.tr, .org.tr ve doğrudan .TR başvuruları, aracı bir firma olmadan doğrudan TRABİS entegrasyonu ile saniyeler içinde tescil edilir.
- Avantajlı ve Şeffaf Fiyat Politikası: Yenileme ve transfer süreçlerinde sürpriz ücretler çıkarmayan Güzel Hosting, piyasadaki en rekabetçi ve avantajlı .TR alan adı fiyatlarını sunar. Toplu alan adı alımlarında ve yıllık tescillerde bütçe dostu çözümler sağlar.
- Gelişmiş Alan Adı Yönetim Paneli: Kullanıcı dostu kontrol paneli üzerinden DNS adreslerinizi (NS) anında güncelleyebilir, EPP transfer kodlarınızı kolayca alabilir ve alan adlarınızın süre takibini zahmetsizce yapabilirsiniz.
- 7/24 Kesintisiz Teknik Destek: Alan adı tescilinde, belge doğrulama süreçlerinde veya yönlendirme işlemlerinde yaşayabileceğiniz her türlü sorunda uzman teknik destek ekibi 7 gün 24 saat yanınızdadır.
Dijital dünyada yerinizi almak, markanızı yerli ve ulusal uzantılarla koruma altına almak için guzel.net.tr üzerinden TRABİS güvencesiyle alan adınızı sorgulayabilir, cazip fiyatlarla anında tescil ettirebilirsiniz.
